Stephen Maturin achttiende-eeuwse naturalistIn 2003 kwam de film “Master and Commander” uit. Prachtvoer voor de liefhebbers van maritieme heroïek rond 1800. Russel Crowe als geobsedeerde kapitein en de verbeelding van het leven aan boord, maakten de film tot een 21e-eeuwse klassieker in zijn soort. Maar ik vond in de film nog iets anders fascinerend: het karakter van de dokter/naturalist Stephen Maturin, de vriend van de kapitein en één van de meest tragische personages op het schip “Surprise”.

Achttiende-eeuwse naturalist en botanist

Stephen Maturin achttiende-eeuwse naturalist
Maturin (gespeeld door Paul Bettany) is behalve de chirurgijn aan boord, ook een bevlogen naturalist: hij verzamelt torren, planten en vogels, meet botjes en schedels en tekent al zijn bevindingen netjes op in zijn aantekeningenboekjes. Zijn fascinatie vindt een gewillig oor bij de jongste scheepsmaat, die overigens even tragische ontwikkelingen doormaakt als de dokter zelf. Mooiste scène van de film vanuit dat perspectief is dan ook als de de dokter en zijn jonge WNF-ranger vogels verzamelen op een eiland waar de bemanning water inslaat, maar hun buit moeten achterlaten als de vijand nadert.

Echte fascinatie voor planten en dieren

De rol van de naturalist en botanist is gebaseerd op een romankarakter van schrijver Patrick O’Brien: Stephen Maturin is daarin een Britse dokter, naturalist en marinespion in het tijdperk van de Franse revolutie en de oorlogen die daarop volgen. Op Wikipedia heeft hij een uitvoerige beschrijving. Maar dat karakter en zijn historie doen er hier eigenlijk niet toe. Wat er ècht toe doet, is de fascinatie voor zijn “hobby”, de natuurwetenschap, die uit de ogen van deze man straalt en hoe hij daarmee omgaat. Dat is in de film natuurlijk vooral een mooie prestatie van Bettany als acteur, maar geeft mij als liefhebber van dat soort naturalisten en botanisten vooral kippenvel.

Nelson en Banks, botanisten

Hetzelfde kippenvel had ik bij het veel gladdere, maar niet minder gedreven personage van de botanist David Nelson in de drie versies van “Mutiny on the Bounty”. De echte David Nelson voer niet alleen mee op de Bounty, maar was ook de botanist van kapitein James Cook, tijdens zijn derde reis naar de Pacific. Een ander karakter dat we terugvinden als botanist en plantverzamelaar is Joseph Banks, de botanist die met James Cook meereisde tijdens diens eerste reis. Er is echter één verschil als we kijken naar hun passie en fascinatie: beide botanisten Nelson en Banks hadden een opdracht. Maar Stephen Maturin wordt tijdens de reis in “Master and Commander” niet gedreven door een opdracht. Zijn betrokkenheid komt uit de fascinatie voor het leven op de onbekende eilanden zelf. Die fascinatie is prachtig om te zien en biedt een inkijkje in de psyche van een achttiende-eeuwse self made naturalist en botanist.

Naturalist en botanist

Al met al is een film over de achttiende eeuw wat mij betreft al geslaagd als er een rol van naturalist of botanist in voor komt. Het is prachtvolk en als de passie uit hun ogen straalt, hebben ze mij al geïnspireerd om weer eens te duiken in de geschiedenis van de natuurwetenschap aan het einde van de achttiende eeuw. Voor wie dat ook wil: Kew Gardens, waar het resultaat van de reizen van Nelson en  Banks, wordt gekoesterd, heeft een aardig essay online staan over de zogenaamde “plant hunters” van de achttiende en negentiende eeuw. Wie alleen wil genieten van de naturalist Stephen Maturin, kan altijd de film herbekijken, bijvoorbeeld via versie 1 en versie 2 op Youtube. Veel plezier en vooral veel inspiratie tussen 1780 en 1795!

Meer weten?

Wil je meer weten over die interessante tijd tussen 1780 en 1795? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van prenten, publicaties en wetenswaardigheden over deze vijftien jaar met prinsen en patriotten. Geen reclame of promoties, maar al het nieuws tussen 1780 en 1795, elke drie maanden gemakkelijk in je inbox.