Op een maan van Saturnus is pas een echte, onbekende rivierbedding ontdekt. De rivier van bijna 400 kilometer lang en mondt uit in één van de grootste zeeën van de maan Titaan. In 2012 kan alleen zo’n ontdekking op een andere planeet of maan nog stof doen opwaaien. Nee, dan in de achttiende eeuw: talloze rivieren waren nog niet in kaart gebracht of door westerlingen bevaren. Elke ontdekking was geweldig en de wetenschappers in de 21e eeuw doen er nog steeds hun voordeel mee.

Robert Jacob GordonRobert Jacob Gordon

Helaas waren de grote ontdekkingen voor de  Hollanders wel achter de rug voor de periode van Prins en Patriot begon. Maar kort daarvoor hield een jonge Schots-Nederlandse officier zich bezig met rivierreizen. Robert Jacob Gordon (Doesburg 1743-Kaapstad 1795) was de zoon van een Schotse officier in Nederlandse dienst. Hij maakte zelf kort carrière in het leger, maar koos voor een studie en later een loopbaan bij de zieltogende VOC. Van 1780 tot 1795 was hij commandant van de Kaapkolonie in Zuid-Afrika.

Rivieren

In Zuid-Afrika kwam Gordon ook tot zijn belangrijkste werk in onze tijd: zijn ontdekkingstochten. Hij doorkruiste drie keer zuidelijk Afrika en hij liet daarvan vele uitgebreide notities, tekeningen en kaarten achter. Vooral zijn ontdekkingen van de rivieren waren belangrijk. Maar de aantekeningen zijn ook interessant om de aandacht voor de volkeren ind e regio. Als één van de weinigen in zijn tijd sprak Gordon namelijk Hottentot en Xhosa, de taal van de “inboorlingen”.

Het zal je niet verbazen dat ik voor Prins en Patriot de voorkeur geef aan de ontdekkingen van rivieren door een Schots-Nederlandse officier, boven die door een sterrenkijker. Over Robert Jacob Gordon verscheen een uitgebreid artikel in het Documentatieblad van de Werkgroep Achttiende eeuw en in 2011 een boeiende biografie door Luc Panhuijzen onder de titel ‘Een Nederlander in de Wildernis’. En die aandacht is helemaal verdiend: Gordon was één van de helden van de late achttiende eeuw.

Meer weten?

Wil je meer weten over die interessante tijd tussen 1780 en 1795? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van publicaties en interessante artikelen op onze site, Facebook en Twitter. Geen reclame of promoties, maar al het nieuws tussen 1780 en 1795, elke drie maanden gemakkelijk in je inbox.