Wilhelmina van Pruisen te paard 1779Naar men zegt, was ze niet opvallend aantrekkelijk. Maar Wilhelmina van Pruisen werd minstens zo vaak geschilderd als haar man, stadhouder Willem V. De portretten geven natuurlijk het beste beeld van deze vrouw. Maar de ruiterportretten leken ook heel interessant. Tot ik ontdekte dat de versie uit 1779 in de achttiende eeuw wel erg vaak gekopieerd is.

Oudste ruiterprent Wilhemina

Van de prinses zijn verschillende ruiterportretten gemaakt. Veel daarvan kunnen we terugvoeren op één afbeelding uit 1779. Toen drukte de uitgever Reinier Vinkeles een commerciële prent van een tekening van Tethart Philip Christian Haag.  Daarop staat de prinses van Pruisen schrijlings te paard, met hoed, gericht naar links. Op de achtergrond zien we enkele heren en een dame, met een zwarte figuur, mogelijk de beroemde Moorse bediende van Willem V.

Wilhelmina van Pruisen en Prins Frederik te paard 1790Dezelfde pose verscheen weer op een schilderij van Tethart Philip Christian Haag zelf uit 1789. Haag heeft daarvoor duidelijk zijn tekening uit 1779 gebruikt als voorstudie, want zowel de pose als de kleding van de prinses lijken erg op de eerdere zwart-wit prent. In de tijd dat de stadhouder en zijn vrouw weer stevig in het zadel zaten, werd ze behoorlijk mannelijk afgebeeld. Dat was overigens niet gek; een ruiterportret is een ruiterportret en niks meer of minder dan dat. op die versie in 1789 was ze alleen, op een vos, met een opvallende hoed. Ze reed op dat schilderij in een open landschap, met een kerk op de achtergrond.

De kunstenaar leek met dit grote portret echter nog niet genoeg te hebben van Wilhelmina van Pruisen als object. Want in 1790 schilderde hij haar opnieuw in dezelfde pose, nu vergezeld van haar jongste zoon Frederik.

Wilhelmina van Pruisen ruiterportret TegeltableauTegeltableau van de prinses van Pruisen

Wilhelmina van Pruisen werd ongeveer in dezelfde tijd ook afgebeeld op één van de mooiste exportproducten van de Republiek: tegels. Op een prachtig zesdelig tegeltableau zien we hetzelfde ruiterportret, gespiegeld deze keer. Voor de makers (waarschijnlijk uit Utrecht) alleen maar hulde: de tegel heeft prachtige details. Zo is duidelijk te zien dat de prinses op een schimmel rijdt. Zelfs dat is dus netjes gekopieerd van de tekening van Tethart Philip Christian Haag. Het tableau bevindt zich in de collectie van het Tegelmuseum in Otterlo.

Jongste ruiterportret Wilhelmina

Wilhelmina van Pruisen te paard 1848

De laatste versie die ik vond van ongeveer dezelfde pose, was een houtdruk uit een kinderboekje. Nou moet ik eerlijk bekennen dat ik niet van de houtsnedes ben. Uit de Middeleeuwen kan ik dat nog aan, maar in de achttiende en negentiende eeuw… In vergelijking met de andere ruiterportretten, komen de prinses en haar paard er maar grof op uit. De houtsnede is gemaakt door ene A. Bouwens, ergens in de tweede helft van de negentiende eeuw. Meer informatie kon de Koninklijke Bibliotheek hierover niet geven. Op deze zogenaamde “centprent” van 40×32 cm staat wel weer het bekende ruiterportret van Wilhelmina, uit 1779. Tenminste: het moet de prinses voorstellen, als we de vier regels onder het portret moeten geloven. Het versje zegt in typisch negentiende-eeuws Oranjesentiment: ‘Hier ziet gij den vrouw van Prins Willem den Vijfde / Prinses Wilhelmina, de glans van zijn hof / Als Moeder en Gade en vooral als Vorstinne / Bezong Vriend en Vreemde alom haar lof.

Het enkele ruiterportret van de latere prinses Wilhelmina had niet de pose van de Haags prent als basis. Als ik me dan beperk tot dat viertal, stelt de grove houtdruk mij een beetje teleur. En wat moet een mens nu nog toevoegen aan het versje van vier regels? Daarom kies ik als favoriet ruiterportret van Wilhelmina van Pruissen voor het schilderij met prins Frederik. Daarin vind ik veel meer “Moeder, Gade en Vorstinne” dan in de houtdruk.

Meer weten?

Wil je meer weten over die interessante tijd tussen 1780 en 1795? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van prenten, publicaties en wetenswaardigheden over deze vijftien jaar met prinsen en patriotten. Geen reclame of promoties, maar al het nieuws tussen 1780 en 1795, elke drie maanden gemakkelijk in je inbox.