Met het aangekondigde aftreden van H.M. de Koningin gaat de Oranjedynastie een nieuwe fase in. Opnieuw een man, opnieuw een koning, na ruim 110 jaar. Hoe anders was dat rond de periode 1780-1795: het deed er niet toe waar we ze vandaan moesten halen, maar een Oranje-man op het pluche was er altijd wel te vinden.

stadhouder Willem VDe stadhouders Willems IV en V

Stadhouder Willem V was op een redelijk gemakkelijke manier aan het bewind gekomen. Hij was de zoon van Willem IV,  die tot stadhouder werd gemaakt omdat de mannelijke nazaten van Willem van Oranje waren uitgestorven. Mocht u het nog niet weten: de toekomstige koningin-moeder Beatrix en koning Willem-Alexander stammen niet in rechte mannelijke lijn af van Willem van Oranje. Bij gebrek aan een directe pretendent voor het stadhouderschap in 1747 en uit angst voor nieuwe Franse veroveringen, werd Willem IV benoemd tot stadhouder. Hij was een nazaat van de Friese Nassaus en werd kort daarna erfstadhouder van alle gewesten van de republiek. Zijn zoon Willem V kwam wat dat betreft in een gespreid bedje: zijn plaats als (erf)stadhouder was door zijn vader al geregeld.

Vlucht van de stadhouder

Maar Willem V had het politiek niet gemakkelijk. De patriotten maakten hem het leven zuur met hun wensen om hervoming van het staatsbestel. En zijn afhankelijkheid van de Duitse ‘dikke hertog’ Van Brunswijk werd hem behoorlijk kwalijk genomen. Het was ook niet zijn hobby om stadhouder te spelen. Het politieke werk lag hem niet en hij besteedde liever zijn tijd aan ontvangsten, jachtpartijen en zijn kunst- en natuurcollectie. Het was één van de vele complexe redenen waarom Willem V op 18 januari 1795 eieren voor zijn geld koos en uitweek naar Groot-Brittannië. In een vissersboot ontvluchtte hij de Nederlanden die dezelfde dag voor het grootste deel veroverd werden door de Franse revolutionairen.

Daarmee was Willem V de enige Oranje die niet stierf of aftrad als “staatshoofd”. Hij overleed in 1806, zonder ooit nog terug te zijn geweest in de Nederlanden. Zijn zoon Willem werd onze eerste Oranjekoning. En nu krijgen we er weer één. Ik zou nu kunnen uitbarsten in een overtuigd ‘Lang leve de Koning’. Maar ik kies ervoor hier alleen te spreken over de stadhouder: dat is Oranje genoeg voor Prins en Patriot.