In de Nederlandse archieven liggen vele afbeeldingen van de uniformen van patriottische vrijkorpsen uit de periode 1781-1787.Hoe zijn die mannen te herkennen aan hun uniformen? En waarom is het Utrechtse uniform daartussen zo speciaal?

Uniform Utrechtse patriottenGordon Genootschap

Eén van die afbeeldingen in de uniformcollectie is van het Utrechtse vrijkorps. Het droeg de naam “Pro Patria et Libertate”, wat zoveel betekent als “Voor het vaderland en de vrijheid”. Een andere naam was het Gordon Genootschap, naar de kolonel van het vrijkorps. Daarmee had het korps een traditie die ook in het “regeringsleger”, het Staatse Leger de gewoonte: een regiment droeg de naam van de kolonel. Het Gordon genootschap werd opgericht op 6 februari 1783.

Uniform patriotten

De meeste vrijkorpsen droegen uniformen van blauw en zwart. De driekantige steek, die de mannen op het hoofd droegen, had een zwarte kokarde of strik. Ook de leden van het Utrechtse vrijkorps droegen een blauwe zogenaamde rokjas. Maar het fraaiste lijken hier toch de lissen te zijn, de versierselen op de jas. Waar andere vrijkorpsen “gewone” knopen droegen, of een enkele opslag over de borst, hadden de Utrechtse patriotten prachtige zilveren lissen. Die zien we op de afbeeldingen vanaf 1784 steeds terugkomen. Officieel was de kleding of ‘montering’ als volgt:  “blaauwe rok, witte kraag, zilveren epaulet en almassen”. Dat zien we overigens graag bij Prins en Patriot: dat het oog van de historicus tijdens het onderzoek ook wordt gestreeld.

Gordon naamgever van het korps

Het Utrechtse vrijkorps dankte de tweede naam aan kolonel Otto Derk Gordon (1740-1820). In die tijd werd elk regiment vernoemd naar de commandant (kolonel) en in Utrecht werd het dus het Gordon Genootschap. Tot zijn benoeming in 1783 was Gordon kapitein-luitenant van de stadschutterij “de Handboog”, uit één van de Utrechtse wijken. Maar al snel rees zijn ster in de patriottenwereld. Tezamen met de beroemde patriotten Pieter ’t Hoen en Pieter Philips Jurriaan Quint Ondaatje vormde hij de kern van het illustere Utrechtse “correspondentie-genootschap Getrouw aan het Vaderland”. Er zijn vele afbeeldingen van Gordon in het uniform van het vrijkorps, overigens soms met, soms zonder de zilveren lissen op de mouwen. Maar het zilver op de borst en buik is er altijd.

Als de leden van het korps tezamen exerceerden, moet dat een imposant gezicht zijn geweest. Bekijk bijvoorbeeld ook de prent uit Utrecht in 1786, die we eerder publiceerden op Facebook. De afbeelding van het Utrechtse uniform bij dit artikel is er één in een serie van ruim dertig, van het Legermuseum.

Meer weten?

Wil je meer weten over die interessante tijd tussen 1780 en 1795? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van prenten, publicaties en wetenswaardigheden over deze vijftien jaar met prinsen en patriotten. Geen reclame of promoties, maar al het nieuws tussen 1780 en 1795, elke maand gemakkelijk in je inbox.